Қансоқта жеген ит тоймайды,
Пара алған би оңбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адал емес жолмен тапқан нәрсенің берекесі болмайтынын айтады. Тура мағынасында қанға былғанған, арам ас жеген иттің тоюы қиын деген ой бар. Астарлы мағынасы — пара алып күн көрген би, яғни әділ төрелік айту орнына пайда үшін сатылған адам түбінде оңбайды, абыройдан айырылады. Мұнда арамдықтың тойымсыздығы мен оның ақыры өкінішке апаратыны көрсетіледі.
Образдар мен теңеулер
«Қансоқта жеген ит» — ашкөздік пен арамдықтың бейнесі. Иттің тоюы да, тынышталуы да қиын болғандай, парақор адамның да көзі тоқтамайды деген ишара бар. «Пара алған би» — өз міндетін әділ атқармай, ел мүддесінен бұрын өз пайдасын ойлаған төрешінің образы. Би сөзі мұнда бедел мен жауапкершілікті білдіреді, ал пара сол беделді кірлететін әрекет ретінде алынады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жемқорлыққа, әділетсіз шешімге, қызметін жеке пайда үшін пайдалануға қарсы ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, бір мекемеде басшы танысына заңсыз жеңілдік берсе, мұндай іс кейін әшкереленіп, оның беделі түседі. Сондықтан адал еңбек пен әділдік қана ұзаққа барады.
Para alǵan bı ońbaıdy.