Қағынан жеріген құлан қаңғырып өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қағынан жеріген құлан қаңғырып өлер» деген мақал өз тегінен, өз ортасынан, өз негізінен безген адамның ақыры берекесіздікке ұрынатынын білдіреді. Тура мағынасында, құлан өз үйірінен айырылса, түзде тентіреп тіршілік ете алмайды. Астарлы мағынада, адам да туған жұртын, тәрбиесін, салтын, тамырын ұмытса, өмірден адасып, қорғансыз күйге түседі. Бұл сөз ұлтқа, отбасына, ата жолына адал болуды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қаға» — құланның өскен ортасы, үйірі; «жеріген» — безіп кету, менсінбеу; «қаңғырып өлер» — бағытсыз, панасыз қалу деген ойды күшейтеді. Құлан бейнесі еркіндікті ғана емес, табиғи тіршіліктің өз заңын да танытады. Яғни, жан иесі өз тірегімен байланысын үзсе, әлсірейді. Бұл жерде құлан арқылы адам мінезі, туған ортадан ажыраудың қауіптілігі бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз тамырын, тілін, ұлттық құндылығын менсінбейтін жастарға қатысты айтылады. Мысалы, адам ата-анасының ақылын тыңдамай, отбасы мен елден қол үзіп, жалған ортаға ерсе, кейін қиындыққа тап болуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды тегін ұмытпауға, негізін құрметтеуге шақырады.