Ит ұяласын таламайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өз ұясын, яғни жатқан орнын немесе өз ортасын таламайды. Астарлы мағынасы — адам өзіне жақын, таныс, туыстық не ортақ мүдделі адамдарға қастық жасамауы керек. Өз үйін, өз жұртын, өз ортасын бүлдіру — ақылға сыймайтын іс. Мақал ішкі бірлік пен өзара сыйластықты сақтауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — өз ортасын танитын, иесіне адал жануардың бейнесі. «Ұя» — адамның үйі, елі, ағайыны немесе жұмыс істейтін ортасы сияқты берік тірек мағынасында қолданылған. «Таламау» сөзі — бұзбау, жауласпау, өзіне тиесілі орынды қорламау дегенді білдіреді. Осы арқылы халық өзара татулықтың қадірін астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстар, көршілер, әріптестер арасында орынсыз сөз айтып, араға от салмауды ескертуде қолданылады. Мысалы, бір отбасының мүшесі сырттағы адамдарға еріп, өз ағайынына жала жапса, үлкендер: «Ит ұяласын таламайды» деп тоқтам айтады. Яғни өз ортаңды сыйлау, іштен ірітпеу керек деген ой беріледі.