Ит мініп, ирек қамшылап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — итке мініп, қисық-қыңыр қамшымен айдау сияқты орындалуы қиын, күлкілі істі бейнелеу. Астарлы мағынасы — шамасы жетпейтін іске ұрыну, орынсыз әрекет ету, бос әуреге түсу. Яғни адам ақылға сыймайтын, нәтижесіз істі қуса, еңбегі зая кетеді деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ит мініп деген тіркес — қадірі жоқ, жарамсыз құралмен жолға шығуды меңзейді. Ирек қамшы — түзу емес, қисық әрекеттің белгісі. Екеуі қосылып, істің де, ниеттің де жөнсіздігін көрсетеді. Халық мұндай бейнемен «орындысы жоқ іс» пен «ақылға қонбайтын қадамды» әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспарсыз, дайындықсыз басталған іске байланысты айтылады. Мысалы, бір адам мамандығы жоқ бола тұра, үлкен жобаны тез арада меңгеремін деп, құралын да, білімін де реттемей кіріссе, кейін қиындыққа тап болады. Сонда «ит мініп, ирек қамшылап» деу арқылы оның әурешіл, қисынсыз әрекеті сыналады.