Іріген ауыздан шіріген сөз шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Іріген ауыздан шіріген сөз шығады деген мақал адамның ішкі пиғылы мен мінезі қандай болса, аузынан шығатын сөзі де сондай болатынын білдіреді. Тура мағынада «іріген», «шіріген» сөздері бұзылған, бүлінген нәрсені меңзейді. Астарлы мағынада бұл — ниеті бұзылған, тәрбиесі төмен, ішкі мәдениеті нашар адамның сөзі де дөрекі, уытты, жаман болатыны туралы ескерту. Яғни сөз адам жан дүниесінің айнасы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» — тек сөйлеу мүшесі емес, адамның ойы мен мінезінің сыртқа шыққан көрінісі. «Іріген» мен «шіріген» сөздері жағымсыз иіс шығаратын, жарамсыз күйді елестетеді. Сол арқылы халық жаман сөздің де адамға жұғып, айналаға сасық әсер қалдыратынын бейнелейді. Бұл теңеу сөздің сапасы адамның рухани тазалығымен тікелей байланысты екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе отбасында орынсыз, боқтық, қорлайтын сөз айтатын адамдарға қатысты жиі қолданылады. Мысалы, біреу пікірталаста дәлел келтірмей, тек балағаттап сөйлесе, оған осы мақалмен жауап беруге болады. Бұл сөз мәдениетті сақтауға, алдымен ойлап сөйлеуге тәрбиелейді.