Иесі жардай, аты арық,
Түз жұтынан сақтасын.
Әйелі жардай, ері арық,
Үй жұтынан сақтасын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасының ішкі берекесін, тұрмыстың бірқалыпты болуын тілейді. Тура мағынасында: иесі де, аты да, әйелі де, ері де әлсіз, жүдеңкі болмай, бәрі қатар, аман болса екен деген ниет айтылады. Астарлы мағынасы — шаруашылық пен үй ішінің күйі бір мүшесіне ғана емес, түгел үйге байланысты. Біреуі әлсіресе, бірлік те, ырыс та кемиді. Сондықтан мақал елді де, отбасын да жұттан, таршылықтан, күйзелістен сақ болуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Иесі жардай, аты арық» дегені — қожайынның бар дәулеті мен тірегі болған аттың күтімін, мал жағдайын көрсетеді. «Әйелі жардай, ері арық» деген жол үй ішіндегі берекені, ер мен әйелдің өзара қамқорлығын бейнелейді. Мұндағы «жұт» — тек табиғи апат емес, тұрмыстың күйреуі, жоқшылық, берекесіздік белгісі. Яғни халық малдың да, адамның да амандығын бір-бірінен бөліп қарамайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасыдағы тұрақтылық пен ортақ жауапкершілікті білдіру үшін қолданылады. Мысалы, бір үйдің табысы болса да, қаржы дұрыс жоспарланбаса, қарыз көбейіп, тұрмыс ауырлап кетуі мүмкін. Сонда үлкендер: «Иесі жардай, аты арық болып жүрмесін» деп, қамдануға, үнемдеуге, бірлікті сақтауға үндейді.
Túz jutynan saqtasyn.
Áıeli jardaı, eri aryq,
Úı jutynan saqtasyn.