Есің барда етек жап,
Қайратың барда мал тап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды жастықтың, деннің саулығы мен ақыл-есінің бар кезінде қамдануға шақырады. «Есің барда етек жап» дегені — тіршілігіңді реттеп, абыройыңды сақтап, болашағыңды ойла деген сөз. Ал «Қайратың барда мал тап» дегені — күш-қуатың, еңбек етуге шамаң жеткен шақта адал еңбекпен ырыс жина, қорланғанша ертерек әрекет ет деген астарлы мағына береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «етек жабу» — тура мағынасында киімді жабу емес, өмірдегі тәртіп, ұят, сақтық, жауапкершілік ұғымын білдіреді. «Қайрат» — адамның жігері мен еңбекке жарамды кезі. «Мал тап» деген тіркес байлық қуу емес, маңдай термен табыс тауып, тұрмысын түзеп ал деген ойды аңғартады. Яғни мақал адам өмірінің мүмкіндігі шектеулі екенін, уақыт пен күшті босқа өткізбей, пайдалы іске жұмсау керегін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе жас адамға өте орынды. Мысалы, студент не жас маман табыс тауып, ақша жинап, кәсіби дағдысын ерте қалыптастырса, кейінгі өмірі жеңіл болады. Уақытында білім алып, еңбек етіп, қор жасамаған адам кейін қиындық көріп қалуы мүмкін.
Qaıratyń barda mal tap.