Ерден аспақ бар, елден аспақ жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жеке күш-қайратымен, ерлігімен, тіпті кейде өзінен де асып түсетін биікке жетуі мүмкін екенін білдіреді. Бірақ ол қанша озса да, елден, жұрттан, халықтан жоғары тұра алмайды. Яғни, жеке адамның қадірі бар, алайда елдің орны бөлек; адам өзін биік санап, халықтан, ортақ мүддеден жоғары қоюы дұрыс емес. Астарлы мағынасы — кісілік пен даралық жақсы, бірақ елге қызмет ету, жұртпен санасу одан да маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» — батыр, қабілетті, намысты, алға ұмтылған адам бейнесі. «Аспақ» сөзі биіктеу, озу, шегінен шығу мағынасын береді. Ал «ел» — тек көпшілік емес, тұтас халық, ортақ тәртіп пен рухани өлшем. Демек, мақал ер адамның дара өрлеуін мойындай отырып, оның үстінен қарайтын ең үлкен өлшем ел мен халық екенін меңзейді. Ел — таразы, ер — сол таразыдағы бір салмақ қана.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал мансап қуған, бірақ жұрт пікірін елемейтін адамға айтылуы мүмкін. Мысалы, басшы өз пайдасын ғана ойламай, ұжымның жағдайын, халықтың мүддесін бірінші орынға қоюы керек. Сонда ғана оның еңбегі шынайы бағаланады.