Ер тынысы - еңбек,
Ез тынысы - ермек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер адамның, жалпы азаматтың өмірі мен қадірі еңбекте екенін айтады. «Ер тынысы» дегені — жігер беретін, жанын өсіретін ісі. Ал «еңбек» сол адамның абыройын арттырып, елге пайдасын тигізеді. Керісінше, «ез тынысы — ермек» дегені жалқау, жауапсыз адамның бос қызық пен уақыт өткізуді ғана тірек ететінін меңзейді. Яғни, адамды адам ететін — мағыналы еңбек, ал бос ермек пен бейқамдық — төмендік белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «тыныс» сөзі тура мағынада дем алу емес, өмірлік қуат, тіршілік нәрі деген астармен қолданылған. «Ер» — намысты, жауапты, іс тындыратын адам бейнесі. «Ез» — жігерсіз, бойкүйез, босқа жүретін кісі. Осы қарама-қарсы образдар арқылы мақал еңбекқорлық пен жалқаулықты салыстырып көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, кәсіпте табанды болуға үндейді. Мысалы, бір жас маман бос уақытын ойын-сауыққа емес, білігін арттыруға, тәжірибе жинауға жұмсаса, сол оның алға басуына себеп болады. Сондықтан мақал еңбек еткен адам өсетінін, ал бос ермекке салынған жан тоқырайтынын еске салады.
Ez tynysy - ermek.