Ер басына күн туса,
Ереуіл атқа ер салар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ел басына қиын күн туған кезде ер азамат соғысқа, тартысқа дайын атқа мініп, елін қорғауға шығуы. Астарлы мағынасы — ауыр сынақта, қауіп төнгенде нағыз ер жігіт жасқанбай, жауапкершілік алып, жұртына қорған бола білуі керек деген ой. Мұнда батылдық, намыс, елжандылық, қиындыққа қарсы тұру секілді қасиеттер дәріптеледі.
Образдар мен теңеулер
«Ер басына күн туса» дегені — жай ғана бір адамның басына емес, бүкіл елге сын сағаты туғанын білдіреді. «Ереуіл ат» — жорыққа, күреске дайындалған, шаруаға емес, қиын іске мінетін аттың бейнесі. Ол — төтенше жағдайдың, қимыл мен дайындықтың белгісі. «Ер салар» тіркесі ер адамның әрекетке көшетін, ел намысы үшін бел шешетін шағын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал тек соғысқа емес, кез келген жауапты сәтке қатысты айтылады. Мысалы, ауылға су тасқыны қауіп төнсе, азаматтар бірігіп бөгет жасап, техника жинап, жұртқа көмектеседі. Сол кезде «ер басына күн туса, ереуіл атқа ер салар» деп, қиындықта жан аямайтын жігерлі адамдарды сипаттайды.
Ereýil atqa er salar.