Еңбек қылмай ер оңбас,
Бірлік қылмай ел оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ер адам да, ел де өзінен-өзі түзеліп кетпейді, оған міндетті түрде еңбек пен ынтымақ керек. Астарлы мағынасы: адам жеке басының абыройын да, халықтың берекесін де тек әрекет, табандылық және бір-біріне сүйену арқылы нығайта алады. Еңбек жоқ жерде жетістік болмайды, ал бірлік жоқ жерде үлкен істің берекесі қашады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ер» сөзі тек бір адамды емес, намысты, жауапты азаматты білдіреді. «Еңбек қылу» — маңдай тер төгу, тірлік үшін талпыну. «Ел» — тұтас қауым, халық. «Бірлік қылу» — татуласу, ортақ мақсатқа жұмылу. Яғни мақал ердің де, елдің де қуаты әрекетте және ауызбірлікте екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіп, қоғамдық іс сияқты салаларда жиі қолданылады. Мысалы, бір ауылда тұрғындар жол жөндеу үшін әркім өз үлесін қосып, ақша жинап, қолдап істесе, жұмыс тез әрі сапалы бітеді. Ал әркім өз басын күйттеп, келіспесе, іс ұзаққа созылады. Сондықтан мақал еңбекті де, бірлікті де қатар қадірлеуге үйретеді.
Birlik qylmaı el ońbas.