Еменді и, иілетін кезінде,
Баланы үйрет, үйренетін кезінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тәрбиенің уақытында берілсе ғана нәтижелі болатынын айтады. Емен — өте қатты ағаш, бірақ жас кезінде иілсе, кейін өз қалпын алады; сол сияқты бала да кішкентайында үйренуге, бағыт қабылдауға бейім болады. Астарлы мағынасы: адам мінезі мен әдеті ерте қалыптасады, сондықтан тәрбие кешікпеуі керек. Балаға жақсыны дер кезінде үйретпесе, өскен соң оны өзгерту қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «емен» — берік, қатты, көнбейтін нәрсенің бейнесі. Ал «иілетін кезінде» дегені — жас, жұмсақ, икемді шағы. Бұл табиғаттан алынған образ адам тәрбиесіне салыстырылады. «Баланы үйрет, үйренетін кезінде» деген жол баланың санасы ашық, құлағы түрік, жүрегі қабылдағыш кезеңді меңзейді. Яғни, табиғаттағы нәрсенің қасиеті арқылы адам тәрбиесінің заңдылығы түсіндіріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-анаға, ұстазға, жалпы тәрбие берушіге қатысты жиі айтылады. Мысалы, балаға сәлемдесу, үлкенді сыйлау, уақытты дұрыс пайдалану сияқты әдеттерді бастауыш сыныптан бастап үйретсе, ол кейін өмір бойы пайдалы болады. Ал кешігіп, жаман қылық орнығып кеткен соң түзету әлдеқайда қиын.
Balany úıret, úırenetin kezinde.