Елде болса, ерінге тиеді,
Ауылда болса, ауызға тиеді.
«Елде болса, ерінге тиеді, Ауылда болса, ауызға тиеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішінде ырыс пен береке болса, оның игілігі әр адамға жететінін айтады. Тура мағынада бір нәрсе көпшілік ортасында болса, одан бәрі де дәм татады; ал астарлы мағынада ортақ молшылық, ынтымақ, дұрыс тірлік болса, оның пайдасы жеке адамды да, бүкіл жұртты да қамтиды. Демек, жақсылық пен береке ортақ жерде көбейіп, бөлінбей тарайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ерінге тиеді», «ауызға тиеді» деген тіркестер игіліктің адамға тікелей жетуін бейнелейді. Мұндағы «ел» мен «ауыл» — тек мекен емес, бірлік пен ортақ тіршіліктің белгісі. «Ерін» мен «ауыз» — адамның өз қажеті, күнделікті тірлігі. Яғни, ел ішінде береке болса, оның жемісі әр шаңыраққа тиеді деген ой көркем түрде берілген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақалды ортақ іс, қоғамдық жоба, ауылдың немесе елдің дамуы туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, ауыл тұрғындары бірігіп су құбырын жүргізсе, оның пайдасын бәрі көреді: бір үй ғана емес, бүкіл ауыл таза суға қол жеткізеді. Сонда «елде болса, ерінге тиеді» деген сөздің мәні анық сезіледі.
Aýylda bolsa, aýyzǵa tıedi.