Ел ұлсыз болмас,
Жер гүлсіз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің де, жердің де тірегі бар екенін білдіреді. «Ұл» — ел қорғайтын, еңбек етіп, жұртқа қызмет қылатын азамат, ал «гүл» — жердің көркі, сәні, құты. Тура мағынасында елде ұл болмаса, халықтың қорғаны мен жалғасы кемиді; жер гүлсіз болмаса, табиғат ажарсыз, берекесіз көрінеді. Астарлы мағынасы — әр қоғамның өзіне сай қадірлі тірегі болады: елге ер-азамат керек, жерге көрік беретін, күтіп-баптайтын жан керек. Бұл сөз ұрпақтың, азаматтықтың және табиғатқа қамқорлықтың маңызын ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұл» бейнесі тек ер бала емес, ел қамын жейтін, намысты, пайдалы азаматтың символы. «Гүл» — жердің сәні ғана емес, оның тірі де шырайлы екенін білдіретін көркем образ. Ел мен жерді қатар алу арқылы халық адам мен табиғатты, рух пен сұлулықты бір-бірінен ажыратпай қарайтынын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жас ұрпақты тәрбиелеуде, елге қызмет етуге үндегенде қолданылады. Мысалы, ауылда өскен жас жігіт оқуын бітіріп, туған жеріне келіп мектепте жұмыс істесе, «ел ұлсыз болмас» деген ойдың өмірдегі көрінісі болады. Сондай-ақ қалада жүрген адам да жерді көгалдандырып, ағаш егіп, айналасын көркейту арқылы «жер гүлсіз болмас» деген қағиданы іске асырады.
Jer gúlsiz bolmas.