Ел шаруасыз болмас,
Ер жарасыз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал елдің де, ердің де тіршілігі себепсіз, қамсыз болмайтынын меңзейді. Тура мағынасында: елдің шаруасы, жұмысы, қажеті болады; ер адамның да жарақаты, машақаты, қиындық көргені кездеседі. Астарлы мағынасы — өмірде міндет пен ауыртпалықсыз күн жоқ, әр істің өз жауапкершілігі бар. Ел болу үшін еңбек, қам, ұйымшылдық керек; ер атану үшін сыннан өтіп, қиындыққа төтеп беру қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ел» — көпшілік, қоғам, тіршілік ортасы. «Шаруасыз» сөзі қимылсыз, қамсыз деген ойды білдіреді. Ал «ер» — намысты, қайсар адам бейнесі. «Жарасыз» тек денедегі жара емес, өмірдің тауқыметі, соққысы, сынағы деген астар береді. Яғни халық елдің де, ердің де өмірі күрес пен еңбекке толы екенін бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген істің артында еңбек пен қиындық болатынын еске салады. Мысалы, кәсіп бастаған адам бастапқыда құжат жинап, қателесіп, қайта түзеп, көп әуреге түседі. Бірақ сол машақатсыз нәтиже де келмейді. Сондықтан мақал адамды шыдамды болуға, жауапкершілікті сезінуге шақырады.
Er jarasyz bolmas.