Ел қонысынан айырылса,
Ел ырысынан айырылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған жері мен тұрақты қонысынан айырылған елдің берекесі кететінін білдіреді. Тура мағынасы — ел мекенін жоғалтса, күнкөріс көзі, тіршілік тірегі әлсірейді. Астарлы мағынасы — қоныс тек жер емес, ол халықтың бірлігі, шаруасы, ырысы, салт-дәстүрі сақталатын орта. Сондықтан мекенінен айырылу елдің тұрмысын да, ынтымағын да шайқалтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қоныс» сөзі жай ғана орын емес, халықтың өмір сүретін, еңбек ететін, өсіп-өнетін құтты мекенін бейнелейді. «Ырыс» — молшылық, береке, ырыс-несібе. Қоныс пен ырыстың қатар айтылуы жер мен берекенің ажырамас екенін көрсетеді. Яғни жерінен айырылған жұрттың несібесі де кеміп, тіршілігі тарылатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қоныс, жер, ауыл немесе елдің болашағы туралы әңгімеде жиі айтылады. Ол туған жерді қадірлеуге, елді мекенді тастамауға, жердің құнын түсінуге үндейді. Мысалы, ауыл жастары қалаға жаппай көшіп, ауылда еңбек күші азайса, шаруашылық әлсірейді, мектеп пен мәдениет те тоқырайды. Сол кезде осы мақалдың мәні анық сезіледі.
El yrysynan aıyrylady.