Ел артындағы шаң жұтар,
Ел алдындағы май жұтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі адамның орнын, еңбегі мен беделіне қарай көретін құрметті білдіреді. Тура мағынасында, артта жүрген кісіге шаң жұту — ауыр, қолайсыз жағдай; ал алда жүргенге жолдың майдай жұмсақ, жайлы болуы мүмкін. Астарлы мағынасы — елдің артында қалған адам көбіне бейнет көреді, қиындықты көтереді, ал елдің алдында жүрген, аты шыққан, сөзі өтімді адам сый-құрметке, жеңілдікке ие болады. Яғни, бір істің ауыртпалығы да, абыройы да адамның қай орында тұрғанына байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шаң жұту» — бейнет көру, төменде қалу, артта жүрудің қиындығын бейнелейді. Ал «май жұту» — жолдың оңтайлы, жайлы болуы, істің сәтімен жүруі деген ұғымды береді. Шаң мен майды қарама-қарсы қою арқылы халық әлеуметтік айырмашылықты, бедел мен мәртебенің әсерін өте әсерлі жеткізген. Бұл жерде жол бейнесі — өмір жолы, ал алдыңғы және артқы орын — адамның қоғамдағы жағдайы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басқару, қызмет, ұжым ішіндегі қарым-қатынасқа қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста басшылықта жүрген адам көп мәселені шешіп, жауапкершілік арқаласа, қатардағы қызметкер кейде тек дайын шешімді орындайды. Бірақ мақал біреуді төмендету үшін емес, өмірде орын мен еңбектің өз салмағы бар екенін ескерту үшін қолданылады.
El aldyndaǵy maı jutar.