Ел алмаған елу жыл жатады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: елін, жерін, намысын қорғай алмаған адам ұзақ уақыт бойы әрекетсіз, қорғансыз күйде қалады. Астарлы мағынасы: ер жігіттің, азаматтың ең басты қасиеті — елге қызмет ету, қажет кезде батылдық таныту. Халық «ел алмаған» деп тек жауға қарсы тұра алмағанды ғана емес, өз борышын өтей алмаған, жігерсіз, беделсіз адамды да меңзейді. Мұнда ерлік пен жауапкершілік қатар бағаланады.
Образдар мен теңеулер
«Ел» — халық, жұрт, туған жұрттың амандығы. «Алмаған» сөзі — қолынан келмеген, жеңе алмаған, қорғай алмаған деген ойды білдіреді. «Елу жыл жатады» дегені — ұзақ уақыт бойы пайдасыз, дәрменсіз күйде қалу, өмірден өз орнын таба алмау. Яғни, әрекетсіздік пен намыссыздықтың салдары ауыр екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тек соғысқа емес, азаматтық ұстанымға да қатысты айтылады. Мысалы, өз еліне пайдалы іске араласпай, тек жеке басын ғана ойлайтын адам туралы: «Ол елдің қамын жемейді, ел алмаған елу жыл жатады» деп айтуға болады. Бұл сөз жастарды жауапкершілікке, белсенділікке және ел мүддесін ойлауға үндейді.