Досым, досым дейсің,
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екіжүзді, пайдакүнем адамды әшкерелейді. Тура мағынасында, біреуді досым деп атап, оның нанын алдап жеп жүріп, игілік келгенде сырт айналады. Астарлы мағынасы — шын достық сөзбен емес, істегі адалдықпен өлшенеді. Қиын кезде емес, пайда түскенде ғана жақындайтын адам шынайы дос бола алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «нанымды алдап жейсің» тіркесі — сенімге қиянат жасап, біреудің несібесін иемдену дегенді білдіреді. «Арпа, бидай піскенде» дегені — тұрмыс түзеліп, молшылық туған шақ. Ал «досым құрысын» деуі — пайдасы қалмағанда бет бұрып кететін опасыздықтың бейнесі. Бұл образдар адам мінезіндегі екіжүзділікті өте өткір көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал сенімге селкеу түсіретін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұмыста қатар жүріп, жоба сәтті болса ғана өзін серік қылып көрсетіп, қиын кезде ізін суытса, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Яғни, дос болу — ортақ іске адал болып, қуанышта да, қиындықта да жанынан табылу деген сөз.
Nanymdy aldap jeısiń.
Arpa, bıdaı piskende,
Dosym qurysyn deısiń.