Әділ би халық үшін,
Залым би құлқын үшін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал биліктің, төреліктің адам үшін емес, ел үшін қызмет етуі керегін айтады. Әділ би жұрттың қамын ойлап, дауды шындықпен шешеді, халықтың сенімін ақтайды. Ал залым би өз пайдасын ғана көздеп, параға, құлқынға еріп, ел мүддесін елемейді. Яғни, төрелік пен басшылықтағы ең басты өлшем — әділдік пен адалдық.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «халық» — көптің, елдің ортақ мүддесі, ал «құлқын» — адамның нәпсісі, жеке басының пайдасы. «Би» сөзі тек дау шешуші адамды емес, елге ықпал ететін кез келген басшыны білдіреді. Осы арқылы мақал әділ басшы мен өз қамын күйттеген басшыны қарама-қарсы қояды. Бірі — елге тірек, бірі — елге кесір.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді басшы, әкім, мұғалім, менеджер сияқты жауапты адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, бір мекеме жетекшісі шешімді бәріне бірдей әділ шығарып, қызметкерлердің жағдайын ойласа — ол халық үшін қызмет еткен адамға ұқсайды. Ал танысына ғана жақындап, өз пайдасын алға шығарса — залым бидің ісін қайталайды.
Zalym bı qulqyn úshin.