Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жауға қарсы да, дау-дамайға қарсы да нысананы дәл табу. Астарлы мағынасы — мәселені күшпен емес, дәл, орнымен айтылған сөзбен тоқтатуға болады. Бір ауыз нақты, уақтылы, салмақты сөз кейде жанжалды ушықтырмай, бірден басады. Халық даналығы мұнда сөздің де қару сияқты қуатты екенін меңзейді: ойсыз айтылған сөз дауды көбейтеді, ал дәл айтылған сөз оны жояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атып өлтіру» — қақтығысты түп-тамырымен тоқтату деген бейнелі сөз. «Жау» — сыртқы қауіп, ал «дау» — ішкі келіспеушілік пен жанжалдың символы. «Дәлдеп ату» мен «дәлдеп айту» қатар қойылып, қимыл мен сөздің бірдей жауапкершілікпен, дәлдікпен қолданылуы керек екенін көрсетеді. Яғни батылдық тек қарумен емес, ойлы тілмен де танылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне дауласқан кезде сабыр сақтап, нақты дәлелмен сөйлеу керегін білдіреді. Мысалы, жұмыс орнында екі қызметкер бір мәселе үшін келіспей қалса, басшы екі жақты тыңдап, эмоцияға берілмей, дәлелге сүйеніп шешім айтса, дау тез басылады. Демек, дұрыс сөз — көп жағдайда жанжалды тоқтататын ең тиімді құрал.
Dáldep aıtyp daýdy óltir.