Боранды күні боқ құтырады,
Бала мен ит құтырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — боранды, жайсыз күні далада мазасыздық күшейіп, бала мен иттің тынымсызданып, артық қимылға, шуға бейім болатыны. Астарлы мағынасы — қолайсыз ортада, тәртіпсіз немесе ауыр жағдайда адам да мінезін ұстай алмай, жөнсіз әрекетке баруы мүмкін. Яғни сыртқы жағдай нашарласа, ішкі сабыр мен тәрбие сыналады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «боранды күн» — тыныштықты бұзатын, адамды мазасыздандыратын қиын ахуалдың бейнесі. «Боқ құтырады» деген дөрекі, әсерлі тіркес — ұнамсыз, орынсыз қылықтың күшеюін білдіреді. «Бала мен ит» — бір орында байыз таппайтын, сезімге тез еріп кететін тіршілік иелері ретінде алынған. Бұл жерде олар жалпы тынышсыздық пен тізгінсіздіктің символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиын жағдайдағы адам мінезін сипаттауға қолданылады. Мысалы, үйде дау-дамай көбейіп, жұрт шаршағанда біреу болмашы нәрсеге ашуланып, орынсыз сөз айтуы мүмкін. Сонда үлкендер «Боранды күні боқ құтырады» деп, мазасыз орта адамның сабырын бұзатынын ескертіп айтады. Мақал адамды сыртқы күйге берілмей, өз-өзін ұстай білуге шақырады.
Bala men ıt qutyrady.