Болса оразым, болмаса қоразым.
«Болса оразым, болмаса қоразым.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «ораз» — ораза емес, «бақ, ырыс, несібе» деген сөз; ол «ырыс-ораз» тіркесінен таныс. Тура мағынасы: сәті түссе — оразым, яғни бағым; түспесе — қоразым, яғни қолымдағы шағын дүнием өзімде. Адам бір іске тәуекел етіп кіріседі, бірақ одан көп нәрсе жоғалтпайды: ойлағаны болса — олжа, болмаса — бұрынғы барымен қалады. Астарлы мағынасы — үлкен үміт пен шағын тәуекелді қатар ұстау, нәтижеге қалай болса да сабырмен қарау. Кейде бұл мақал қай жағы болса да ұтылмайтын, сылтауы әрдайым дайын есепшіл адамға әзілмен де айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Ораз» — күтілген олжа, бақыт, ырыс. «Қораз» — ауыл тұрмысындағы ең қарапайым, қолдағы кішкентай дүние. Екі сөздің ұйқасы мақалға жеңіл, әзіл-оспақ рең береді: бір жақта үлкен бақ, екінші жақта жалғыз қораз. Осы қарама-қайшылық арқылы халық «жоғалтарың аз болса, тәуекел етуге болады» деген ойды көркем жеткізеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал тәуекелі шағын, бірақ ұтуы мүмкін іске қатысты айтылады. Мысалы, адам жаңа байқауға құжат тапсырып: «Өтсем — бағым, өтпесем — бұрынғы жұмысым орнында» десе, мақалдың дәл өзі. Мұндай көзқарас адамды қорқыныштан босатып, жаңа мүмкіндікті сынап көруге батылдық береді.