Болса оразым, болмаса қоразым.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз несібесіне, жағдайына қарай әрекет етуі керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында «ораза» мен «қораз» сөздерінің дыбыстық ұқсастығы айтылғанымен, астарында «болса да, болмаса да, барға қанағат ет» деген ой жатыр. Яғни бір нәрсе қолда бар кезде соған шүкір етіп, жоқ болса да еңсе түсірмей, өмірді сабырмен қабылдау керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «оразым» — діни ұғымға жақын, тыйылу, сабыр, нәпсіні тежеу мағынасын аңғартады. Ал «қоразым» — сыртқы айбар, мақтан, көрініс үшін айтылған бейнелі сөз іспетті. Осы екі сөздің үндестігі мақалға әжуа мен тапқырлық береді. Халық мұнда шектен тыс сәнқойлықты да, жоққа налуды да құптамайды; керісінше, қарапайымдық пен қанағатты жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспар орындалса да, орындалмаса да сабыр сақтап, қолда бар мүмкіндікті дұрыс пайдалануға шақырады. Мысалы, адам қалаған жұмысын бірден таппаса, «уайымға батпай, бар жұмысымды істеп, кейін жақсы мүмкіндік іздеймін» деп әрекет етсе, мақалдың мәні көрінеді. Сонымен бірге ол мақтанға емес, шынайы өмірге бейім болуды еске салады.