Бода көрме жұмыссыз,
Жұмыссыз адам ырыссыз.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал адамның өміріндегі ең үлкен құндылықтардың бірі — еңбек екенін айтады. Тура мағынасында, жұмыс істемеген адам табыс таппайды, күнкөрісі қиындайды. Астарлы мағынасында, еңбексіз адамда береке де, ырыс та болмайды, өйткені ырыс маңдай термен келеді. Халық «ырыс» сөзін тек мал-мүлік емес, тыныштық, несібе, молшылық, өмірдің мәні ретінде түсінген. Сондықтан бұл мақал жалқаулықты сынап, адамды әрекетке, кәсіпке, маңдай термен өмір сүруге үндейді.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «ырыс» — береке мен несібе бейнесі. Ол қол қусырып отырған адамға өздігінен келмейді, еңбек еткен жанға қонады деген ой жатыр. «Жұмыссыз адам» — тек қызметсіз кісі емес, әрекетсіз, тірлікке құлшынысы жоқ адамды да білдіреді. Осы арқылы халық еңбек пен несібені бір-бірінен ажыратпай, тіршіліктің негізі ретінде көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бұл мақал бүгін де өзекті. Қазір мамандық игеріп, тұрақты еңбек еткен адам ғана өз жолын табады. Мысалы, оқуын бітірген жас жұмыс іздеп қана қоймай, өз дағдысын дамытып, тәжірибе жинаса, кейін табысы да, беделі де артады. Ал бос жүріс пен жалқаулық адамды алға бастырмайды.