Бір қатын алдым,
Бір пәлеге қалдым.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам әйел алғаннан кейін қиындыққа тап болғанын айтуы. Астарлы мағынасы — өзіне сай емес, мінезі ауыр, кикілжіңі көп жарды таңдаса, отбасының берекесі қашатынын меңзейді. Қазақ танымында жар — шаңырақтың ұйытқысы, сондықтан бұл сөз әйелдің өзін кемсіту үшін емес, отбасыдағы сыйластық пен үйлесімнің қаншалықты маңызды екенін ескерту үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын алдым» тіркесі отбасын құрдым деген ұғымды білдіреді, ал «бір пәлеге қалдым» — тұрмыста тыныштықтан гөрі дау-дамай, ауыртпалық көбейгенін көрсетеді. «Пәле» сөзі қиындықтың, күйбеңнің, ішкі тартыстың бейнесі ретінде қолданылған. Яғни мақал әйелді емес, отбасындағы ынтымақсыздықты, орынсыз мінезді сынға алады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал некедегі татулықтың, өзара түсіністіктің маңызын еске салу үшін қолданылады. Мысалы, ерлі-зайыпты бір-бірін тыңдамай, ұсақ нәрседен жиі ренжіссе, үлкендер: «Үй ішінің берекесі тіл табысудан басталады» деп осы мақалдың мәнін түсіндіреді.
Bir pálege qaldym.