Білім іздеген өсер,
Бүлік іздеген өшер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Білім іздеген адам үнемі алға басып, ойы да, өмірі де кеңейеді. Ал бүлік, дау-дамай, араздық іздеген кісі ақырында өзіне де, айналасына да зиян келтіріп, қадір-қасиетін жоғалтады. Бұл мақал тура мағынасында біреуі ізденіп, үйреніп өсетінін, екіншісі тыныштықты бұзып, кейін сол әрекетінің салдарын тартатынын білдіреді. Астарлы мағынасы — адамның бағыты оның тағдырын анықтайды: білімге ұмтылу биіктетеді, ал іріткі салу құлдыратады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өсер» сөзі тек бойдың өсуі емес, ақылдың толысуы, беделдің артуы, өмірлік мүмкіндікке жету дегенді аңғартады. «Өшер» сөзі де жай ғана сөну емес, абыройдың төмендеуі, жалғыз қалу, ісінің берекесіз болуы деген образдық мәнге ие. Білім мен бүлік бір-біріне қарсы қойылып, адам мінезіндегі екі түрлі жолды анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, мамандық таңдау, жұмыс орнындағы қарым-қатынасқа дәл келеді. Мысалы, жас маман уақытын өсекке не ұрысқа емес, курс оқып, дағдысын жетілдіруге жұмсаса, қызметте тез өседі. Ал ұжым ішінде қырғиқабақ болып, жанжал қоздыратын адам сенімнен айырылып, мүмкіндігін жоғалтады.
Búlik izdegen ósher.