Білім алмай «болдым» деме,
Еңбек етпей «толдым>> деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға білімсіз де, еңбексіз де өзіңді толық, жетілген санауға болмайтынын ескертеді. Тура мағынасы бойынша, оқу оқымай «білімдімін» деу де, еңбек қылмай «ырысқа толдым» деу де орынсыз. Астарлы мағынасы — адам өмірде шын мәнінде өсіп-өркендеу үшін екі нәрсе қажет: білім мен еңбек. Білім ойды кеңейтеді, жол көрсетеді; еңбек сол білімді іске асырып, нәтижеге жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «болдым» сөзі — менсінудің, тоқмейілсудің белгісі. Ал «толдым» сөзі адамның ішкі-тысқы байып, кемелденіп қалғандай көруін білдіреді. Бірақ халық бұл екі сөзді әдейі тырнақшаға алып, ондай өзін-өзі асыра бағалауды құптамайды. «Толу» — тек қазына не қарынның толуы емес, білім мен тәжірибенің де толысуы. Ол толысу оңай келмейді, оған оқу мен маңдай тер керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу мен мамандыққа байланысты өте орынды. Мысалы, жас маман бірнеше кітап оқып қана, тәжірибе жинамай тұрып өзін толық кәсіби деп санауы мүмкін. Бірақ шын мықтылық үздіксіз білім алып, күнделікті еңбектену арқылы қалыптасады. Сондықтан бұл мақал адамды қарапайым болуға, тынымсыз ізденуге шақырады.
Eńbek etpeı «toldym>> deme.