Бесін болса, күн тұрмас,
Күйеу келсе, қыз тұрмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал уақыттың да, жағдайдың да өз реті барын білдіреді. Тура мағынасында бесін ауып, күннің қызуы бәсеңдеген шақта көп нәрсе істелмей қалады; ал күйеу келгенде қыздың орнынан тұруы, яғни көңіл бөлуі, сый көрсетуі табиғи құбылыс. Астарлы мағынасы — әр іс өз мезгілінде, әр адам өз орнында қадірлі. Уақыт өтіп кетсе, мүмкіндік қайтып келмейді, ал келген қонаққа, сыйлы адамға лайықты ілтипат көрсету керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бесін» — кешкілікке таяған, күннің қуаты қайтқан кездің белгісі. Бұл — уақыттың өтіп бара жатқанын аңғартатын образ. «Күн тұрмас» дегені — табиғаттың өзі де тоқтап қалмайтынын, кешіккен істің қуаты кемитінін меңзейді. «Күйеу» мен «қыз» — қазақ ұғымындағы сыйластық, құрмет, әдеп пен өмірдің жарасымын білдіретін бейнелер. Мұнда отбасы арасының реті, үлкенді-кішілі сыйластық та сезіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал істі кейінге қалдырмау, уақытты дұрыс пайдалану керек деген ойда айтылады. Мысалы, емтиханға дайындықты соңғы күнге қалдырсаң, бәрін үлгеру қиын болады: мүмкіндік кетеді. Сондай-ақ, қонақ немесе маңызды адам келгенде құрмет көрсетіп, уақтылы қарсы алу қажеттігін де еске салады.
Kúıeý kelse, qyz turmas.