Батырды шешен аттан түсіріпті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті, айбарлы батырдың өзін сөзге жүйрік, тапқыр шешен аттан түсіріп жіберген. Астарлы мағынасы: кейде күш пен қайраттан гөрі орынды сөз, уәж, ақыл және шешендік әлдеқайда әсерлі болады. Яғни адамды тек қарумен не күшпен емес, дәлелді сөзбен де тоқтатуға, райынан қайтаруға болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батыр» — тек жекпе-жекке түсетін ер емес, мінезі берік, ықпалды адам бейнесі. «Шешен» — тілдің күшімен, ойдың ұшқырлығымен қарсыласын жеңетін ақылды жан. «Аттан түсіру» сөзі тікелей құлату емес, беделін түсіру, сөзбен тосқауыл қою дегенді білдіреді. Демек, мақал сөз құдіретін батырлықтан да жоғары қоятын ойды танытады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал дау-дамайда, жұмыс жиналысында, қоғамдық пікірталаста орынды қолданылады. Мысалы, екі әріптес бір мәселе үшін келісе алмай тұрғанда, біреуі ашумен емес, нақты дәлелмен, сабырлы әрі қисынды сөйлесе, қарсы жақтың ойы өзгереді. Сонда «батырды шешен аттан түсіріпті» дегеннің мәні анық көрінеді: ақылмен айтылған сөз көп жағдайда күштен де өтімді.