Басы қисайған түйе мал болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Басы қисайған түйе мал болмайды деген мақалдың тура мағынасы — басы қисық, дене бітімі дұрыс емес түйе шаруашылыққа жарамсыз деген ой. Астарлы мағынасы — адам да, іс те бастапқыда дұрыс қалыптасуы керек. Егер мінезі бұрыс, тәртібі жоқ, бағыты жаңсақ болса, одан берекелі нәтиже шықпайды. Яғни, ерте кезден түзелмеген кемшілік кейін үлкен кемеге айналады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйе» — қазақ тіршілігінде зор күштің, төзімнің, пайда мен берекенің белгісі. Ал «басы қисайған» сөзі тек сыртқы кемістікті емес, ішкі ретсіздік пен үйлесімсіздікті де аңғартады. Бұл жерде түйе арқылы адам мінезі, тәрбие, еңбекке жарамдылық сияқты қасиеттер салыстырылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал тәрбиеге, білімге, тәртіпке қатысты жиі айтылады. Мысалы, бала кішкентайынан жалқаулыққа, ұқыпсыздыққа үйренсе, кейін оқуында да, жұмысында да қиындық көреді. Сондықтан адамды ерте бастан дұрыс бағытқа салып, мінезін түзеудің маңызы зор.