Бас-басыңа бай қайда,
Шал да болса тиіп ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әркімнің өз басына байлық келе бермейді, қолың жеткенді құр жібермей, пайдаланып қал деген ой. Астарлы мағынасы — мүмкіндік пен ырзық-несібе келгенде, жас-кәріс деп талғамай, орнымен қабылда деген насихат. «Бай» сөзі мұнда тек мал-мүлік емес, жалпы ырыс, пайда, пайдалы нәрсе деген ұғымда айтылып тұр. Адам өмірде әрдайым үлкен несібені күтіп жүре алмайды, кейде шағын болса да пайдасын көріп қалған дұрыс.
Образдар мен теңеулер
«Бас-басыңа» тіркесі әр адамға бірдей бақ бұйырмайтынын аңғартады. Ал «шал да болса» дегені — ұсынылған нәрсенің кішісі не жасы кіші деп менсінбей қарама, одан да пайда ал деген ишара. Мұндағы образ байлықты алыстан келетін үлкен олжа сияқты көрсетеді, ал «тиіп ал» сөзі оны тез ұстап қалуды білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уақытша мүмкіндікке, жеңіл пайдаға немесе қолжетімді істі бағалауға қатысты айтылады. Мысалы, студент тегін семинарға шақырылса, «ұсақ көрмей, қатысып ал, кейін пайдасы тиюі мүмкін» деу осы мақалдың мәніне сай келеді.
Shal da bolsa tıip al.