Барымта алған мал емес,
Қуып алған құн емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің малын тартып алу, күшпен иемдену — шынайы пайда емес, адал еңбекпен келген дүние ғана берекелі екенін білдіреді. Тура мағынасында, барымта арқылы алынған мал заңды да, тұрақты да емес. Астарлы мағынасында, зорлықпен табылған олжа адамға абырой әкелмейді, керісінше дау, өкініш, жауапкершілік туғызады. Халық мұнда әділдік пен адалдықты жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «барымта» — күшпен, ұрлыққа жақын жолмен мал айдап әкету. Ал «қуып алған құн» деген тіркес істің артынша қуып жетіп алған пайда да шын құн болмайтынын меңзейді. Яғни қолға түскен заттың өзі емес, оны қалай алғаны маңызды. Мұнда мал мен құн ел ішіндегі дау-дамайдың символы ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал заңсыз табыс, біреудің еңбегін пайдалану, әділетсіз жолмен пайда көру туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, біреу басқа адамның идеясын көшіріп, конкурс ұтса, жұрт: «Бұл барымта алғандай, ондай табыс береке бермейді» деуі мүмкін. Мақал адамды адал жолмен әрекет етуге шақырады.
Qýyp alǵan qun emes.