Байға жалтақ, батырға қошемет көп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамға жұрттың көзі түсіп, оған жағуға, сөзін өткізуге тырысатындар көп болады; ал батыр, ер жүрек адамды ел мақтап, қошеметтеп жатады. Астарлы мағынасы: қоғамда байлық пен беделге еру де, ерлік пен атаққа табыну да бар. Адамдар кейде шын әділдікке емес, пайдасы бар адамға немесе көзге көрінетін даңққа жақындайды. Мақал осындай пендешілік мінезді аңғартып, сыртқы құрметтің бәрі бірдей шынайы емес екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
"Бай" — дәулеті бар, ықпалы күшті адамды білдіреді. "Жалтақ" — именіп, жаутаңдап, біреудің ығына жығылу, пайда көздеу. "Батыр" — ерлігімен танылған, ел сүйген тұлға. "Қошемет көп" дегені — мадақ, құрмет, қолпаштың молдығын аңғартады. Мұнда байлық пен батырлық екі түрлі тартым күш ретінде алынған: бірі — пайда мен ықпал, бірі — ерлік пен абырой.
Қазіргі өмірде
Қазір де мансабы биік, ақшасы бар немесе танымал адамды айналсоқтап жүретіндер кездеседі. Мысалы, бір мекемеде кей қызметкерлер бастыққа шынайы ойымен емес, тек жағыну үшін ғана мақтау айтады. Осы мақал дәл сондай жағымпаздық пен орынсыз қошеметті сынайды.