Бай малына мәз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адам өз малына, дәулетіне сүйсінеді, соған масаттанады деген сөз. Астарлы мағынасы — кейбір адам өзінде бар дүниесіне ғана сүйеніп, соның буымен кеуде қағады, өз байлығын үлкен күш деп ойлайды. Бірақ мақал жасырын түрде мал-мүлікке мастанудың баянсыз екенін де аңғартады: дәулет барда көңіл тоқ көрінгенімен, адамдық қасиет байлықпен өлшенбейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — тек дәулетті адам емес, қолындағы дүниесіне сеніп, соған мәз болатын пенденің бейнесі. «Мал» — тек төрт түлік қана емес, жалпы қазына, дүние, байлықтың нышаны. «Мәз болу» сөзі адамның ішкі көңіл күйін көрсетіп, байлыққа шектен тыс сүйсіну, өзін жоғары санау мағынасын береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, табысымен көп мақтанатын адамдарға қатысты айтылуы мүмкін. Мысалы, біреу жаңа көлік алып, жұртқа қайта-қайта көрсетіп, өзін ерекше санаса, үлкендер «Бай малына мәз» деп қысқа да нұсқа тоқтам айтады. Бұл — байлықтың емес, кісіліктің қадірлі екенін еске салатын сөз.