Аз болмай - жаз болмайды,
Жаз болмай - мәз болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдегі кез келген қуаныш пен молшылықтың алдында міндетті түрде бір қиындық, таршылық немесе еңбек кезеңі болатынын меңзейді. Тура мағынасында жаздың келуі үшін алдымен азаю, қысылу сияқты табиғаттағы заңдылықтар бар. Астарлы мағынасы: адам да еңбексіз, сынақсыз, шығынсыз, дайындықсыз берекелі күнге жете алмайды. Қиындық — кейінгі шаттықтың, тоқшылықтың алғышарты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аз» сөзі тапшылықты, тарлықты, жетіспеушілікті білдіреді. «Жаз» — береке, молшылық, жайлылық, қуаныш кезеңінің символы. Ал «мәз болу» — көңілдің көтерілуі, өмірдің қызуы, ризашылық пен рахат күйі. Халық табиғаттың ауысуын адам тіршілігімен салыстырып, бір күйден екінші күйге өту үшін уақыт пен төзім қажет екенін көркем жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, кәсіп бастау кезінде орынды айтылады. Мысалы, студент емтиханға түн ұйқысын бөліп дайындалса, әуелі қиындық көреді, бірақ соңында жақсы баға алып қуанады. Яғни, бүгінгі ауыр еңбек ертеңгі табыстың, рахаттың негізі екенін еске салады.
Jaz bolmaı - máz bolmaıdy.