Атқанның құсын жатқан пайдаланар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу атқан құсты екінші адам барып пайдаланады, яғни дайын істің жемісін өзгеге қалған нәрседен көреді. Астарлы мағынасы: біреудің еңбегін, тәуекелін немесе мүмкіндігін пайдаланып кету, дайын олжаға ие болу. Халық мұнда әр істің артында біреудің әрекеті, шығыны не еңбегі жататынын ескертеді. Сондықтан дайын дүниеге қызықпай, өз еңбегіңмен табыс табу керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атқан» — әрекет еткен, тәуекелге барған адам. «Жатқан» — қимылдамай, кейін келген, бірақ соның нәтижесін көретін кісі. «Құс» — олжа, табыс, игілік бейнесі. Яғни бұл образдар өмірде белсенділік пен енжарлықтың айырмасын көрсетеді: біреуі тер төгеді, екіншісі соның пайдасын көреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің идеясын ұрлап алу, дайын жобаны иемдену, не басқа адамның еңбегімен жетістікке жету жағдайында айтылады. Мысалы, бір қызметкер есепті толық дайындап, ал басқасы оны аздап түзеп, басшылыққа өзінікіндей көрсетсе, осы мақал орынды қолданылады.