Атқан жерде оқ қалар,
Айтқан жерде сөз қалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: оқ атылған жерде оның ізі қалады, ал айтылған сөз де бос кетпей, елдің есінде сақталады. Астарлы мағынасы: адамның бір ауыз сөзі де үлкен жауапкершілікке ие. Ойланбай айтылған сөз реніш тудырып, дау шығаруы мүмкін, ал орнымен айтылған сөз жұбатып, келісімге жеткізеді. Сондықтан сөзді өлшеп сөйлеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «оқ» — қайтарымы бар, әсері ауыр істің белгісі. Ол тиген жерінде ізі қалады деген ойды білдіреді. «Сөз» — адамның ішкі мәдениеті мен мінезінің көрінісі. Сөз де оқ сияқты: дәл тисе, жүрекке жетеді, қате тисе, жаралайды. Халық осылайша сөздің қуатын оқтың күшіне теңеп, тілдің өткірлігін бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында орынсыз сөз айтуға сақ болуды ескертеді. Мысалы, бір адам ашумен әріптесін көптің алдында кемсітіп жіберсе, ол сөз ұзақ уақыт есте қалып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді. Сондықтан кез келген жерде айтылған сөздің салдарын алдын ала ойлау қажет.
Aıtqan jerde sóz qalar.