Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, жарамдылығы бір-ақ рет байқалса, ер адамның шын бағасы мың қырынан танылады деген ой. Астарлы мағынасы — жылқыны сынау оңайырақ, ал адамды, әсіресе ер азаматты, бір ғана әрекетіне қарап толық бағалау қиын. Ердің сыны — сөзіне, ісіне, уәдесіне, сабырына, намысына, жауапкершілігіне қарап ашылады. Сондықтан бұл мақал адамды асықпай тануға, мінезі мен ісін ұзақ бақылауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — сыртқы болмысы мен жарамдылығы тез танылатын нәрсенің бейнесі. Ал «ер» — терең мінезді, көп қырлы, өмір сынағында ашылатын тұлғаның символы. «Біреу» дегені аттың сыны қысқа уақыт ішінде білінетінін көрсетсе, «мың» дегені ер азаматтың қадірі мен мінезі сан алуан жағдайда байқалатынын білдіреді. Яғни халық ат пен ерді салыстыра отырып, адам болмысының күрделілігін көркем жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жаңа таныс адамға немесе әріптеске бірден сеніп, асығыс баға бермеу керек кезде қолданамыз. Мысалы, бір қызметкер алғашқы күні үндемей жүрсе, оны әлсіз деп ойлау дұрыс емес: уақыт өте оның еңбекқор, жауапты, сенімді адам екені көрінуі мүмкін. Демек, адамды тану үшін бір сәт емес, ұзақ байқау қажет.