Ат арқасына ер батса,
Аяңшыл келеді.
Ерге жаттың тізесі батса,
Ағайыншыл келеді.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың арқасына ер батса, ат аяңдап жүреді; ал ер жігітке жат адамның тізесі батып, қысым көрсетсе, ол өз ағайынын, жақындарын іздеп, соларға сүйенеді. Астарлы мағынасы — адамға ауыртпалық түскенде, бөгденің салқыны сезілгенде, ол өз туысына, туған ортасына бет бұрады. Яғни қиын сәтте ағайынның қадірі артады, бір-біріне тірек болудың мәні ашылады.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «ат арқасына ер батса» дегені — қалайша ер атқа жайсыз болып, оның жүрісін өзгертіп жіберсе, сол сияқты өмірдегі қысым да адамның мінез-құлқына әсер етеді деген ишара. «Жаттың тізесі батса» — бөтеннің озбырлығы, салмағы, қиянаты. Ал «ағайыншыл келеді» тіркесі туыстыққа тартатын табиғи қасиетті білдіреді: адам жаттан жәбір көрсе, өзіне жақын, жанашыр адамдарды паналайды.

Қазіргі өмірде

Бұл мақалды бүгін де қолдануға болады. Мысалы, жұмыста қиындыққа тап болып, қолдау таппаған адам көбіне бауырларына, туыстарына хабарласып, ақыл-кеңес не көмек сұрайды. Сонда мақал ағайынның тек қан жақындығы емес, қиын күндегі сүйеніш екенін еске салады.