Асы жоқ үйге ит те кірмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде ас-су, дәм болмай, дастарқан жайылмаса, оған ит те жоламайды. Астарлы мағынасы: үйдің берекесі, сәні, ырысы — қонақ күтудегі, тірліктегі молшылық пен ұқыптылықта. Ас-суы жоқ, шаруасы жүрмейтін, күтімі кем үйге ешкім де ықыласпен бас сұқпайды. Яғни, адам айналасына тартымды болу үшін ең алдымен өз шаңырағында тәртіп, ырыс, қонаққа лайық көңіл болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — тек тағам емес, береке мен молшылықтың белгісі. «Үй» — отбасы, тіршілік ортасы, адам мінезінің көрінісі. «Ит те кірмейді» дегені — үйдің жұтаңдығын, күтімсіздігін өте өткір бейнелейді. Халық итті көбіне кез келген жерге бара беретін жануар деп біледі, сондықтан оның да жоламауы — ол үйдің шын мәнінде жұтаң, жұртқа тартымсыз екенін күшейте көрсететін образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үй ішінің берекесін, тұрмыстың ұқыптылығын, қонаққа сый-құрмет көрсетуді еске салғанда қолданылады. Мысалы, бір шаңырақта үнемі салғырттық болып, қонақ келгенде дәм ұсынуға да дайындық жоқ болса, үлкендер: «Асы жоқ үйге ит те кірмейді» деп ескертуі мүмкін. Бұл — үйдің берекесін арттыруға шақыру.