Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, не етер?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашудың адамға ауыр әсер ететінін ескертеді. Ашу қысқанда, адам сабырын жоғалтып, дұрыс ойлай алмай қалады, сол сәтте ақылдың үні бәсеңдейді. Ал егер адам бойында ақыл ашудан басым болса, ол өзін тежеп, сөзін де, ісін де орнымен жасайды. Яғни мақалдың астарлы мағынасы — ашуға ерме, сабыр сақта, өйткені ашумен айтылған сөз де, жасалған іс те кейін өкініш әкелуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ашу» — ішкі ыза, долылық, ал «ақыл» — байыппен ойлау, сабырмен шешім қабылдау. «Ашу келсе, ақыл кетер» дегені ашудың ақылды ығыстырып шығаратынын бейнелі түрде көрсетеді. Ал «Ашудан ақыл көп болса, не етер?» деген сұрақ үлгісіндегі жол адамды өзін-өзі тежей алатын, сабырлы мінезге шақырады. Мұнда ашу мен ақыл бір-біріне қарсы қойылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасыда, жұмыста, әлеуметтік желіде өте өзекті. Біреу ренжітіп, адам ашумен жауап берсе, мәселе ушығады. Мысалы, қызметкерге әділетсіз сын айтылғанда, ол бірден қатты жауап бермей, сабырмен дәлел келтірсе, жағдайды дұрыс шешуге болады. Сондықтан бұл мақал өз сезімін басқарудың маңызын үйретеді.
Ashýdan aqyl kóp bolsa, ne eter?