Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ашуға берілсе, ақылдан айрылып қалатынын ескертеді. Тура мағынасында ашу келгенде адам сабырын жоғалтып, дұрыс ойлай алмай қалады. Астарлы мағынасы — қандай қиын жағдайда да ашуға ерік бермей, ақылмен сөйлеп, байыппен әрекет ету керек. Ашуға ерген сөз де, іс те кейін өкінішке айналуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ашу" — ішкі ыза, ызғарлы күй. Ал "ақыл" — адамды тежеп, дұрыс жолға салатын күш. "Ашу келсе, ақыл кетер" деуі ашудың ақылды ығыстырып шығаратынын бейнелейді. Соңғы жолдағы сұрау мәні бар тіркес ашудың өзінен емес, ақылдың үстемдігінен қорқу керек екенін аңғартады: ақыл мықты болса, ашу ештеңе істей алмайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасылық дау-дамайда, жұмыстағы келіспеушілікте, әлеуметтік желідегі пікірталаста өте өзекті. Мысалы, біреу ашумен жауап жазса, ол сөз жағдайды ушықтырып жіберуі мүмкін. Сондықтан алдымен тынышталып, ойланып алған дұрыс. Осындай сабыр адамды өкініштен сақтайды.
Ashýdan aqyl kóp bolsa,
ashý ne eter?!