Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ашуға ерік берген сәтінде тез шешім қабылдамау керегін айтады. Тура мағынасында ашу қысып тұрған кезде ақыл кейін қалып, адам дұрыс ойлай алмай қалады. Астарлы мағынасы — сабыр сақтап, эмоцияны тежей білсең, өкініштің алдын аласың. Ашумен айтылған сөз де, жасалған іс те көбіне ауыр тиеді. Сондықтан бұл мақал адамды алдымен ойлануға, сосын ғана әрекет етуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ашу» — адамның ішкі қызуы, ыза мен күйініш. «Асыққанда» сөзі сол ашудың күшейіп, тез әрекетке итермелейтінін білдіреді. Ал «ақыл басу» — ақылдың үстем болып, ашуды тоқтатуы. Мұнда ашу мен ақыл екі күш ретінде салыстырылады: бірі адамды асықтырады, екіншісі сабырға шақырады. Образ өте ықшам, бірақ өмірлік мәні терең.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық келіспеушілікте, жұмыстағы дау-дамайда, әлеуметтік желідегі ұрыс-керісте өте орынды. Мысалы, біреу чатта ренжітетін сөз жазса, жауапты бірден бермей, алдымен тынышталып алған дұрыс. Сонда қате шешімнен, артық сөзден сақтанасың.