Аштың ақылы астан әрі аспайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аш адамның ойы мен назары ең алдымен ас-тағамға ауады дегенді білдіреді. Тура мағынасында, қарны аш кісі басқа нәрсені толық ойлай алмайды, себебі басты мұқтажы — тамақ. Астарлы мағынасында, адамды кейде тұрмыс қиындығы, мұқтаждық, ішкі қысым тарылтып, кең ойлауға мүмкіндік бермейді. Сондықтан тоқтық пен береке адамның сана-сезіміне де әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аш» сөзі тек қарны ашқан адамды емес, таршылық көрген, мұқтаж күйдегі жанды да аңғартады. Ал «ақылы астан әрі аспайды» деген тіркес ойдың шеңбері тамақтан әрі ұзай алмайтынын бейнелейді. Мұндағы «ас» — тіршіліктің ең негізгі қажеті, ал «аспайды» сөзі сол мұқтаждықтан ойдың босай алмайтынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қаржылық қысым, аштық, шаршау немесе стресс адамның шешіміне әсер ететінін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, күн бойы тамақ ішпей жүрген студент емтиханға дайындалса, ойы шашырап, оқуына дұрыс көңіл бөле алмайды. Сонда «аштың ақылы астан әрі аспайды» деп, алдымен адамның негізгі қажеті өтелуі керек екенін ескертеді.