Аш көп жер, ашулы көп сөйлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Аш адам тоқ адамның тыныштығын сезе алмайды: қарны ашқанда адам сабырынан тайып, көңіліне алғанын көп айтып, орынсыз сөзге де баруы мүмкін. Мақал тура мағынасында аш адамның әлсіреп, мазасызданатынын білдірсе, астарлы мағынасы — ашу мен аштық адамның мінезін өзгертіп, ойланбай сөйлеуге итермелейтінін ескертеді. Сондықтан бұл сөз алдымен адам өзін қолға алып, сабыр сақтауы керек деген ойды ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш» сөзі тек қарынның аштығын ғана емес, ішкі қысылуды, жайсыз күйді де аңғартады. «Көп жер» деген тіркес адамның өзін ұстай алмай, артық сөйлеп кетуін бейнелейді. Ал «ашулы көп сөйлер» дегені — ашудың тілі ұзаратынын, сабырсыз адамның сөзін тежей алмайтынын көрсетеді. Яғни мақалда аштық пен ашу қатар салыстырылып, екеуінің де адамды әлсіз ететін мінез екені айқындалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, үй ішінде немесе көпшілік алдында эмоцияға берілмеуді ескерту үшін қолданылады. Мысалы, адам ұзақ уақыт тамақ ішпей жүріп, жиналыста әріптесіне қатты сөз айтып қойса, кейін «аш көп жер, ашулы көп сөйлер» деп оның күйін түсіндіруге болады. Бұл сөз өзіңді күту, ашуды басқару және орынсыз сөзден сақтану керегін ұқтырады.