Ас атасы - нан,
Сөз атасы - абыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі үлкен құндылықты қатар қояды: ас пен сөз. «Ас атасы - нан» дегені — нанның тіршіліктегі ең қадірлі, ең негізгі тағам екенін білдіреді. Қазақ нанды ырыс, береке, тоқшылықтың белгісі деп білген. Ал «Сөз атасы - абыз» дегені — әрбір орынды, салмақты сөздің түбінде ақыл, парасат, өмір көрген даналық жататынын айтады. Яғни, қалай нан ас атаулының өзегі болса, сол сияқты абыздың сөзі де сөз өнерінің, шешендіктің бастауы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «нан» — тек тағам емес, еңбекпен келген несібе мен өмірдің негізі. «Абыз» — ел сыйлаған дана, көпті көрген ақыл иесі. Сондықтан бұл жерде нан мен абыз бір-біріне теңестіріле отырып, тіршілік пен руханияттың ең қымбат тіректері ретінде алынған. Мақал сөздің де, астың да қадірін түсіндіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамды қарапайым нәрсенің қадірін білуге шақырады. Мысалы, дастарқанға қойылған нанды құрметтеп, ысырап етпеу — осы мақалдың тәрбиесі. Сол сияқты, бір мәселе туралы айтқанда асықпай, ойлы, тәжірибелі адамның сөзін тыңдау да маңызды. Яғни, берекені де, даналықты да қадірлеу керек.
Sóz atasy - abyz.