Арыстанға түлкі айласы жараспас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында: күшті, айбарлы арыстанға әлсіз түлкінің айласы жүрмейді дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — зорға, батырға, беделі жоғары адамға ұсақ қулық, жасандылық, алдаусырау тәсілі өтпейді. Яғни, шын күш пен биік рухтың алдында айлакерлік ұзаққа бармайды. Мұнда адамды туралыққа, батылдыққа, адалдыққа шақыру бар.
Образдар мен теңеулер
Арыстан — қайраттың, ерліктің, айбынның бейнесі. Түлкі — айланың, қулықтың, жасырын әрекеттің символы. Халық осы екі жануарды салыстыра отырып, күш пен айланың арақатынасын өте дәл көрсеткен. Мұнда арыстанның беделі жоғары, ал түлкінің әрекеті әлсіздік пен есепке құрылған мінезді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де қолданылады: біреуді ашық қарсыласпай, өтірікпен немесе ұсақ қулықпен алдамақ болғанда айтылады. Мысалы, тәжірибелі басшыны жалған уәдемен сендіріп, өз пайдасын күйттеген қызметкердің әрекеті ұзаққа созылмайды. Сондай жағдайда: «Арыстанға түлкі айласы жараспас» деп, шындық бәрібір ашылатынын ескертеді.