Арыстан болсаң жау үшін,
Түлкідей болсын әдісің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға қайсар да батыл болуды, бірақ кез келген іске тек күшпен емес, ақылмен де кірісуді үйретеді. «Арыстан болсаң» дегені — жауға, қиындыққа қарсы тайсалмай тұру, ер жүрек болу. Ал «түлкідей болсын әдісің» дегені — сол батылдықты орынсыз сілтеу емес, айламен, тапқырлықпен, ойланып қолдану керек деген астар. Яғни тура мағынада арыстан мен түлкі айтылғанымен, астарында күш пен ақылдың қатар жүргені дұрыс деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Арыстан — ерлік, айбын, қайраттың белгісі. Ол қорықпайтын, қарсыласқа тік қарайтын мінезді білдіреді. Түлкі — айла, сақтық, зеректік, жағдайға бейімделе білудің символы. Қазақ танымында арыстандай айбат пен түлкідей тәсіл біріксе, адам кез келген қатерден жол табады деген түсінік бар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жұмыста, оқуда, өмірлік шешімдерде өте орынды. Мысалы, бір адам қиын бәсекеде тек күш салып қана қоймай, білімін, жоспарын, дәлелін дұрыс қолданса, жеңіске жетеді. Демек, батылдық — мақсатқа жетудің күші, ал ақыл — сол күшті дұрыс бағыттайтын жол.
Túlkideı bolsyn ádisiń.