Арғымаққа оқ тисе,
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал нағыз тұлғаның сын сағатта танылатынын айтады. Арғымаққа оқ тисе де, ол жабыдай болмап, дәрменсіз күйге түспейді; қас батырға оқ тисе де, жаман адамдай шулап, даурығып кетпейді. Яғни, ер жігіт пен текті тұлға ауырлыққа сабырмен, намыспен, өзін ұстай білуімен жауап береді. Мұнда сыртқы ауырсынудан гөрі ішкі беріктік, мінездің мықтылығы жоғары қойылады.
Образдар мен теңеулер
Арғымақ — жүйрік, текті, қайратты тұлпардың бейнесі. Ол қиындыққа да төзімді, намысты, сергек мінезді білдіреді. Жабы — әлсіз, жұтаң, ширақ емес жылқының орнына алынған теңеу, ол дәрменсіздік пен бос күйбеңді аңғартады. Қас батыр — жүрегі берік, қайсар ердің символы. Ал жаман адамның шулауы — төзімсіздік, байбалам, ұстамсыздық белгісі. Осы қарсы қою арқылы мақал тектілік пен ұсақ мінезді айқын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиындыққа сабыр сақтап, ар-намысты жоғалтпайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмысында әділетсіз сын естіген тәжірибелі маман ашуға берілмей, сабырмен дәлел келтірсе, оның мінезі осы мақалдағы қас батырға ұқсайды. Мұндай сөз адамды төзімділікке, салмақтылыққа тәрбиелейді.
Jabydaı bop týlamas
Qas batyrǵa oq tıse,
Jamandaı bop shýlamas.