Алты Алашқа қорланба, ағайынға қорлан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның абыройы мен намысы көпшілік алдында емес, ең алдымен өз туысы, ағайыны арасында бағаланатынын білдіреді. «Алты Алашқа қорланба» дегені — сырт жұртқа өкпеңді, ұятыңды көрсетіп, өзіңді төмендетпе деген ескерту. Ал «ағайынға қорлан» дегені — егер қандай да бір реніш, кемшілік, қысылу болса, оны ең жақын туыстарыңнан ұял, солардың алдында абыройыңды сақта деген ой. Яғни мақал сырт көзден бұрын өз ортаңдағы сый мен жауапкершілікті жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Алты Алаш» — бүкіл ел, жат жұрт, кең қауымның символы. Ал «ағайын» — өзіңе жақын, сүйеніш болатын туыстық орта. Мақал осы екі ұғымды қарсы қойып, жаттың алдында емес, жақынның алдында ұялу тереңірек сезім екенін аңғартады. Бұл жерде «қорлану» сөзі әлсіздік емес, арды сақтау, өзін тәртіпке шақыру мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, қоғам ішінде артық сөз айтып, беделден айырылмауды ескерткенде орынды қолданылады. Мысалы, бір адам интернетте жұрттың алдында туысы туралы орынсыз шағым айтып, елге күлкі болмай-ақ, алдымен ағайынмен ақылдасқаны дұрыс. Сонда мақалдың тәрбиелік мәні айқын көрінеді.